Bir Eseri Nasıl Okuruz? Etkili ve Derinlemesine Okuma Rehberi

Bir eseri nasıl okuruz? Bu soru, yalnızca öğrencilerin veya edebiyatla ilgilenenlerin değil, okuduğu metni gerçekten anlamak isteyen herkesin üzerinde düşünmesi gereken önemli bir sorudur. Çünkü okumak, kelimeleri gözle takip etmekten çok daha kapsamlı bir zihinsel faaliyettir. Nitelikli bir okuma sürecinde yazarın amacı, anlatıcının bakış açısı, metnin yazıldığı dönem, kullanılan dil, semboller, karakterler, olay örgüsü ve ana düşünce birlikte değerlendirilir.

Böylece eser, yüzeysel bir hikâye olmaktan çıkar; okurla konuşan, yeni sorular doğuran ve farklı yorumlara kapı açan canlı bir yapıya dönüşür.

Bir eseri doğru okumak için metne sabırla yaklaşmak gerekir. Kitabı hızlıca bitirme kaygısı, çoğu zaman önemli ayrıntıların gözden kaçmasına neden olur. Oysa güçlü bir eser, anlamını yalnızca olaylarda değil; tekrar edilen sözcüklerde, sessizliklerde, betimlemelerde, karakterlerin çelişkilerinde ve anlatım biçiminde saklayabilir.

Bu nedenle iyi bir okur, metni yalnızca tüketmez; onunla düşünsel ve duygusal bir ilişki kurar.

Bir Eseri Nasıl Okuruz? Okuma Öncesinde Hazırlık

Bir eseri nasıl okuruz sorusunun ilk cevabı, okumaya başlamadan önce doğru hazırlık yapmaktır. Kitabın kapağı, adı, alt başlığı, arka kapak yazısı ve içindekiler bölümü okura eser hakkında ilk ipuçlarını verir. Metnin türünü bilmek de beklentiyi doğru biçimde kurmayı sağlar.

Roman, hikâye, şiir, deneme, tiyatro, biyografi ve eleştiri metinleri aynı yöntemle okunmaz. Örneğin bir romanda karakter gelişimi ve olay örgüsü öne çıkarken şiirde ses, ritim, çağrışım ve imgeler daha belirleyici olabilir.

Yazar hakkında kısa bir araştırma yapmak da faydalıdır. Yazarın yaşadığı dönem, yetiştiği çevre, bağlı olduğu edebî akım ve eserlerinde sıkça işlediği konular, metni anlamlandırmayı kolaylaştırabilir.

Ancak biyografik bilgilerin okuma deneyimini tamamen yönlendirmesine izin verilmemelidir. Okur önce kendi gözlemlerini oluşturmalı, yazarla ilgili bilgileri daha sonra yorumunu geliştirmek amacıyla kullanmalıdır.

Eserin Yazıldığı Dönemi Tanıyın

Her eser, üretildiği zamanın izlerini taşır. Toplumsal çatışmalar, ekonomik koşullar, siyasi gelişmeler, kültürel değerler ve gündelik yaşam alışkanlıkları metne doğrudan veya dolaylı biçimde yansıyabilir.

Örneğin savaş yıllarında yazılmış bir romandaki korku, yalnızlık ve kayıp duygusu yalnızca karakterlerin kişisel meselesi değildir. Bu duygular, dönemin ortak ruh hâlini de temsil edebilir.

Tarihsel bağlamı bilmek, metindeki bazı davranışların neden bugün bize uzak geldiğini açıklamaya yardımcı olur. Geçmişte yazılmış bir eseri yalnızca günümüz değerleriyle değerlendirmek, yanlış veya eksik yorumlara yol açabilir.

Bununla birlikte eser yalnızca kendi çağının belgesi olarak görülmemelidir. Büyük edebî yapıtlar, belirli bir zamanda doğsalar bile insanın sevgi, ölüm, özgürlük, adalet, yabancılaşma, kıskançlık ve umut gibi evrensel meselelerine dokunur.

İlk Okumada Eserin Bütününü Kavrayın

İlk okumanın amacı, metindeki her ayrıntıyı çözmek değil, eserin genel yapısını tanımaktır. Bu aşamada olayların nasıl ilerlediğine, temel karakterlerin kim olduğuna, çatışmanın nerede başladığına ve anlatının hangi yönde geliştiğine dikkat edilmelidir.

Her bilinmeyen kelimede durmak, okumanın doğal akışını bozabilir. Bu nedenle yalnızca metni anlamayı ciddi biçimde engelleyen kavramları araştırmak, diğer kelimeleri ise not almak daha verimli bir yöntemdir.

İlk okuma sırasında şu sorular yol gösterici olabilir:

• Eser temel olarak ne anlatıyor?
• Anlatının merkezinde hangi sorun bulunuyor?
• Başkahramanın ulaşmak istediği şey nedir?
• Kahramanı engelleyen kişi, düşünce veya koşul hangisidir?
• Metnin sonunda nasıl bir değişim gerçekleşiyor?
• Eser okurda hangi baskın duyguyu bırakıyor?

Bu soruların cevapları, ayrıntılı çözümleme yapılmadan önce eserin genel çerçevesini görmeyi kolaylaştırır.

Anlatıcıyı ve Bakış Açısını İnceleyin

Bir eseri nasıl okuruz sorusunun en önemli aşamalarından biri anlatıcıyı tanımaktır. Çünkü okur olayları doğrudan değil, bir anlatıcının seçtiği pencereden görür.

Birinci kişi anlatıcı, yaşadıklarını “ben” diliyle aktarır. Ancak bu anlatıcı her şeyi bilmeyebilir, yanılabilir veya gerçeği bilinçli biçimde çarpıtabilir. Üçüncü kişi anlatıcı ise olayları dışarıdan gözlemleyebilir, yalnızca bir karakterin zihnine girebilir ya da bütün kişilerin düşüncelerini bilen hâkim bir konumda bulunabilir.

Anlatıcının güvenilir olup olmadığını sorgulamak, metnin gizli katmanlarını ortaya çıkarabilir. Bunun için aşağıdaki noktalar incelenmelidir:

• Anlatıcının söyledikleriyle davranışları arasında tutarsızlık var mı?
• Bazı olayları özellikle atlıyor veya gizliyor mu?
• Diğer karakterleri önyargılı biçimde mi değerlendiriyor?
• Kendi hatalarını küçültüp başkalarının kusurlarını büyütüyor mu?
• Okura yalnızca kendi bakış açısını mı sunuyor?

Bu sorular, anlatılan olaylarla gerçekler arasında bir mesafe bulunabileceğini gösterir.

Karakterleri İyi ve Kötü Diye Ayırmayın

Nitelikli eserlerde karakterler genellikle tek boyutlu değildir. Bir kişi aynı anda cesur ve korkak, merhametli ve bencil, dürüst ve çıkarcı davranabilir. Bu çelişkiler, karakteri daha gerçekçi ve inandırıcı hâle getirir.

Okur, kahramanları yalnızca sevmek, desteklemek veya yargılamak yerine onları harekete geçiren nedenleri anlamaya çalışmalıdır.

Karakter çözümlemesinde şu unsurlar önemlidir:

• Geçmişi ve çocukluğu
• Aile ilişkileri
• Toplumsal konumu
• Konuşma biçimi
• Değerleri ve inançları
• Korkuları ve arzuları
• Verdiği önemli kararlar
• Diğer kişilerle ilişkileri
• Eser boyunca yaşadığı dönüşüm

Karakter başlangıçta nasıl biridir? Hangi olaylardan etkilenir? Verdiği kararların sonuçları nelerdir? Eserin sonunda davranışları veya dünyaya bakışı değişmiş midir?

Karakter değişmiyorsa bunun da bilinçli bir tercih olabileceği unutulmamalıdır. Bazen kişinin değişememesi, eserin temel mesajlarından birini oluşturabilir.

Olay Örgüsünü ve Temel Çatışmayı Belirleyin

Olay örgüsü, eserde gerçekleşen olayların neden-sonuç ilişkisi içinde düzenlenmesidir. Her olay aynı öneme sahip değildir. Bazı olaylar karakteri tanıtmak, bazıları gerilimi artırmak, bazıları ise sonucu hazırlamak için kullanılır.

Okur önemli kırılma noktalarını belirlediğinde, metnin nasıl kurulduğunu daha kolay görür.

Çatışma ise anlatıyı hareket ettiren temel güçtür. Bir karakter başka bir kişiyle, toplumla, doğayla, kaderle veya kendi iç dünyasıyla mücadele edebilir.

Başlıca çatışma türleri şunlardır:

• İnsan ile insan arasındaki çatışma
• İnsan ile toplum arasındaki çatışma
• İnsan ile doğa arasındaki çatışma
• İnsan ile kader arasındaki çatışma
• İnsan ile kendi iç dünyası arasındaki çatışma

Görünürde küçük olan bir anlaşmazlık, özgürlük ile baskı, birey ile gelenek, sevgi ile gurur veya adalet ile çıkar gibi daha geniş karşıtlıkları temsil edebilir.

Bu nedenle yalnızca “Ne oldu?” sorusu sorulmamalıdır. “Bu olay hangi temel gerilimi görünür hâle getiriyor?” sorusuna da cevap aranmalıdır.

Mekânın Anlamını Değerlendirin

Mekân, yalnızca olayların geçtiği bir arka plan değildir. Dar bir oda sıkışmışlığı, kalabalık bir şehir yabancılaşmayı, sürekli yağmurlu bir çevre ise kasveti ve umutsuzluğu simgeleyebilir.

Ev, sokak, okul, hapishane, köy, deniz, orman veya istasyon gibi alanlar karakterlerin ruh hâlini yansıtan anlamlı unsurlara dönüşebilir.

Mekânı değerlendirirken şu sorular sorulabilir:

• Olaylar neden başka bir yerde değil de burada geçiyor?
• Mekân karakterin davranışlarını nasıl etkiliyor?
• Açık ve kapalı alanlar arasında bir karşıtlık bulunuyor mu?
• Mekân zaman içinde değişiyor mu?
• Karakter bu alanda kendisini özgür mü yoksa baskı altında mı hissediyor?

Bir mekânın betimlenme biçimi, metnin atmosferi ve temel düşüncesi hakkında önemli bilgiler verebilir.

Zamanın Kullanımını İnceleyin

Edebî eserlerde zaman her zaman doğrusal biçimde ilerlemez. Geri dönüşler, ileri sıçramalar, anılar, rüyalar ve bilinç akışı anlatının düzenini değiştirebilir.

Kronolojik kırılmaların neden kullanıldığını düşünmek gerekir. Yazar geçmişteki bir olayı neden tam o noktada hatırlatmıştır? Bekletilen bilgi, okurun karaktere veya olaya bakışını nasıl değiştirmiştir?

Bazı eserlerde birkaç saat yüzlerce sayfa boyunca anlatılırken bazılarında onlarca yıl birkaç paragrafta geçebilir. Bu farklılık, yazarın hangi olaylara önem verdiğini gösterir.

Okur yalnızca olayların hangi tarihte yaşandığına değil, anlatma zamanı ile yaşanma zamanı arasındaki ilişkiye de dikkat etmelidir.

Dil ve Üsluba Dikkat Edin

Bir eseri değerli kılan yalnızca anlattığı konu değil, o konuyu nasıl anlattığıdır. Cümlelerin uzunluğu, kelime seçimi, ritim, tekrarlar, benzetmeler, ironiler, karşıtlıklar ve betimlemeler yazarın üslubunu oluşturur.

Kısa ve kesik cümleler telaş, korku veya gerginlik yaratabilir. Uzun ve ayrıntılı cümleler ise düşünsel yoğunluk, yavaşlık veya içe dönüş hissi verebilir.

Okurken sıra dışı ifadelerin altını çizmek yararlıdır. Aynı sözcük, renk, nesne veya görüntü sürekli tekrarlanıyorsa bunun rastlantı olup olmadığı düşünülmelidir.

Metinde kullanılan dil, karakterlerin eğitim düzeyi ve sosyal çevresi hakkında da bilgi verir. Resmî, şiirsel, mizahi, günlük konuşmaya yakın veya sert anlatım tercihleri eserin atmosferini belirleyebilir.

Sembol, İmge ve Motifleri Yakalayın

Edebî eserler düşüncelerini her zaman doğrudan açıklamaz. Yazarlar bazı anlamları semboller ve imgeler aracılığıyla sezdirir.

Örneğin bir kuş özgürlüğü, kapalı bir kapı engellenmişliği, yolculuk değişimi, ayna ise kimlik arayışını temsil edebilir. Ancak metindeki her nesneye zorla sembolik anlam yüklemek doğru değildir.

Bir unsurun sembol sayılabilmesi için genellikle şu özelliklerden birini taşıması gerekir:

• Metin boyunca tekrarlanması
• Anlatıcı tarafından özellikle vurgulanması
• Karakterlerin gelişimiyle bağlantılı olması
• Eserin temel çatışmasını desteklemesi
• Görünür anlamının dışında başka çağrışımlar oluşturması

Motif ise eser boyunca yinelenen unsur, görüntü veya düşüncedir. Rüyalar, mevsimler, saatler, gölgeler, mektuplar, yolculuklar veya belirli bir ezgi motif hâline gelebilir.

Tekrarları fark etmek, eserin ana temalarına ulaşmayı kolaylaştırır.

Konu ile Temayı Birbirinden Ayırın

Konu, eserde ne anlatıldığıdır. Tema ise anlatılan olayların arkasındaki temel düşüncedir.

Örneğin bir romanın konusu, ailesinden uzaklaşan genç bir insanın yolculuğu olabilir. Eserin teması ise aidiyet, bağımsızlık, büyüme veya geçmişle hesaplaşma olabilir.

Aynı konu, farklı yazarlar tarafından tamamen farklı temalarla işlenebilir.

Temayı belirlerken yalnızca tek kelimelik cevaplar vermek yeterli değildir. “Aşk” demek yerine eserin aşk hakkında ne söylediği açıklanmalıdır.

Örneğin şu ifade daha güçlü bir tema cümlesidir:

“Baskıcı toplumsal kurallar, bireyin sevgiyle ilgili özgür seçimler yapmasını engeller.”

Bu tür bir cümle, yalnızca kavramı belirtmez; eserin o kavrama nasıl yaklaştığını da açıklar.

Aktif Okuma Yaparak Not Alın

Aktif okuma, metinle sürekli bir soru-cevap ilişkisi kurmaktır. Sayfa kenarına kısa notlar yazmak, önemli cümlelerin altını çizmek, anlamı belirsiz bölümlere işaret koymak ve bölüm sonlarında kısa özetler hazırlamak okurun dikkatini canlı tutar.

Ancak kitabın her satırını işaretlemek, seçiciliği ortadan kaldırır. Yalnızca düşünceyi değiştiren, karakteri açığa çıkaran veya temayı güçlendiren bölümler seçilmelidir.

Okuma notları şu başlıklar altında düzenlenebilir:

• Karakterler
• Önemli olaylar
• Kırılma noktaları
• Tekrar eden semboller
• Dikkat çekici ifadeler
• Cevaplanmamış sorular
• Okuma tahminleri
• Kişisel yorumlar
• Bilinmeyen kavramlar

Böyle bir sistem, özellikle uzun romanlarda karakterlerin, mekânların ve olayların birbirine karışmasını önler.

İkinci Okumada Ayrıntılara Dönün

Bazı eserler ilk okumada bütününü, ikinci okumada ise derinliğini gösterir. Sonu bilinen bir metni yeniden okumak, başlangıçta fark edilmeyen işaretleri görünür hâle getirir.

İkinci okumada yazarın sonucu nasıl hazırladığı, hangi ayrıntıları önceden yerleştirdiği ve karakterlerin sözlerinin sonradan nasıl farklı anlamlar kazandığı daha açık biçimde anlaşılır.

İkinci okuma her kitap için zorunlu değildir. Ancak yoğun, çok katmanlı, sembolik veya kapalı anlatımlı metinlerde son derece faydalıdır.

Zor bölümlere yeniden dönmek, sözlük kullanmak, farklı baskıların ön sözlerini incelemek ve güvenilir eleştiri yazılarından yararlanmak okurun yorumunu zenginleştirebilir.

Yorumlarınızı Metinden Kanıtlarla Destekleyin

Edebî yorum tamamen sınırsız değildir. Okurların farklı düşünmesi doğaldır; ancak ileri sürülen görüşlerin metindeki ayrıntılarla desteklenmesi gerekir.

“Bu karakter yalnızdır.” demek tek başına yeterli olmaz. Karakterin yalnızlığını gösteren davranışlar, konuşmalar, mekân seçimleri veya anlatıcının betimlemeleri belirtilmelidir.

Sağlam bir edebî yorum üç temel parçadan oluşur:

1. İddia: Eser veya karakter hakkındaki görüş açıklanır.
2. Kanıt: Metinden ilgili olay, ifade veya ayrıntı gösterilir.
3. Açıklama: Sunulan kanıtın görüşü nasıl desteklediği anlatılır.

Bu yöntem, kitap incelemelerinde, okul ödevlerinde ve akademik çözümlemelerde daha açık ve ikna edici sonuçlar verir.

Farklı Okur Görüşleriyle Karşılaştırma Yapın

Okuma bittikten sonra eleştirmenlerin, akademisyenlerin veya başka okurların değerlendirmelerine bakmak yararlıdır. Farklı yorumlar, gözden kaçan ayrıntıların fark edilmesini sağlayabilir.

Yine de başkasının görüşünü doğrudan benimsemek yerine onu metinle karşılaştırmak gerekir.

Şu sorular kullanılabilir:

• Bu yorum hangi kanıtlara dayanıyor?
• Yorum eserin bütününü açıklıyor mu?
• Göz ardı edilen önemli bir ayrıntı var mı?
• Aynı bölüm farklı biçimde yorumlanabilir mi?
• Benim yorumumla hangi noktalarda örtüşüyor?

Kitap kulüpleri ve tartışma grupları da metnin anlamını çoğaltır. Aynı sahnenin farklı insanlar tarafından başka biçimlerde yorumlanması, edebiyatın tek cevaba indirgenemeyeceğini gösterir.

Tartışmanın amacı üstün gelmek değil, metnin sunduğu anlam imkânlarını genişletmektir.

Eseri Kendi Hayatınızla İlişkilendirin

Okuma yalnızca teknik çözümleme yapmak değildir. Metnin okurda uyandırdığı duyguları ve düşünceleri fark etmek de önemlidir.

Bir karakterin kararı size hangi deneyimi hatırlatıyor? Eserdeki çatışma günümüz toplumunda hâlâ görülüyor mu? Yazarın savunduğu değerlerle sizin görüşleriniz örtüşüyor mu? Rahatsız olduğunuz bölüm sizi neden etkiledi?

Kişisel bağlantılar, eseri daha kalıcı ve unutulmaz hâle getirir. Ancak yalnızca kendi deneyimlerimize odaklanmak, metnin tarihsel ve estetik özelliklerini gölgede bırakabilir.

En verimli yaklaşım, kişisel tepki ile metinsel kanıt arasında denge kurmaktır.

Şiir Nasıl Okunmalıdır?

Şiir okunurken ses, ritim, imge, çağrışım, dize kırılması ve sözcüklerin çok anlamlılığı öne çıkar. Şiiri birkaç kez sesli okumak, ahengi ve vurgu düzenini fark etmeyi sağlar.

Şiir okurken yalnızca “Şair ne anlatıyor?” sorusuna odaklanmak yeterli değildir. Kelimelerin neden belirli bir sırayla kullanıldığına, dizelerin nerede kesildiğine ve ses tekrarlarının nasıl bir duygu oluşturduğuna da bakılmalıdır.

Şiirdeki her sözcük, günlük dildeki anlamının dışında yeni çağrışımlar taşıyabilir. Bu nedenle şiir, aceleyle değil, durarak ve tekrar edilerek okunmalıdır.

Roman ve Hikâye Nasıl Okunmalıdır?

Roman ve hikâyelerde karakter, olay örgüsü, anlatıcı, mekân, zaman ve tema daha belirgin biçimde incelenir.

Romanlar genellikle daha geniş bir karakter kadrosuna, uzun bir zaman dilimine ve ayrıntılı bir olay örgüsüne sahiptir. Hikâyelerde ise daha sınırlı bir olay, zaman ve kişi kadrosu bulunabilir.

Roman okurken karakterler arasındaki ilişkileri not almak faydalıdır. Hikâye okurken ise kısa metindeki her ayrıntının işlevine dikkat edilmelidir. Çünkü kısa anlatılarda tek bir nesne, davranış veya cümle büyük bir anlam taşıyabilir.

Tiyatro Eseri Nasıl Okunmalıdır?

Tiyatro metinleri yalnızca okunmak için değil, sahnelenmek üzere yazılır. Bu nedenle diyalogların yanında sahne yönergeleri, oyuncuların hareketleri, sessizlikler, dekor, ışık ve mekân değişiklikleri de dikkate alınmalıdır.

Bir karakterin söylediği söz kadar o sözü hangi durumda, kime ve nasıl söylediği de önemlidir.

Okur, tiyatro metnini zihninde canlandırmalı ve sahnedeki hareketleri hayal etmelidir. Sessizlikler, duraklamalar ve jestler bazen sözcüklerden daha güçlü anlamlar taşıyabilir.

Bir Eseri Okurken Yapılan Yaygın Hatalar

Bir eseri nasıl okuruz sorusuna cevap verirken kaçınılması gereken hataları da bilmek gerekir.

En sık yapılan hata, eseri yalnızca özetlemekle yetinmektir. Özet olayları açıklar; ancak metnin nasıl ve neden etkili olduğunu göstermez.

İkinci önemli hata, yazarı anlatıcıyla aynı kişi kabul etmektir. Kurmaca metindeki “ben”, çoğu zaman yazarın kendisi değildir.

Diğer yaygın hatalar şunlardır:

• Kitabı yalnızca sınav veya ödev için okumak
• Her ayrıntıya sembolik anlam yüklemek
• Tarihsel bağlamı tamamen göz ardı etmek
• Tek bir doğru yorum bulunduğunu düşünmek
• Popüler değerlendirmeleri sorgulamadan kabul etmek
• Karakterleri yalnızca iyi ve kötü olarak sınıflandırmak
• Metinden kanıt göstermeden yorum yapmak
• Kitabı hızlı bitirmeyi anlamaktan daha önemli görmek
• Ön yargılarla okumaya başlamak

Bu hatalardan kaçınmak, daha bilinçli ve verimli bir okuma deneyimi sağlar.

Adım Adım Bir Eseri Nasıl Okuruz?

Etkili bir okuma süreci için aşağıdaki sıralama uygulanabilir:

1. Eserin türünü belirleyin.
2. Yazar ve dönem hakkında temel bilgiler edinin.
3. İlk okumada genel olay örgüsünü kavrayın.
4. Anlatıcıyı ve bakış açısını tespit edin.
5. Temel karakterleri ve aralarındaki ilişkileri inceleyin.
6. Ana çatışmayı belirleyin.
7. Mekân ile zamanın işlevini değerlendirin.
8. Dil ve üslup özelliklerine dikkat edin.
9. Tekrar eden sembol, imge ve motifleri not alın.
10. Konu ile temayı birbirinden ayırın.
11. Görüşlerinizi metinsel kanıtlarla destekleyin.
12. Gerekli bölümleri yeniden okuyun.
13. Farklı yorumları karşılaştırın.
14. Eserin sizde bıraktığı etkiyi değerlendirin.

Bu sıra katı bir kural değildir. Bazı eserlerde dil, bazılarında karakter, bazılarında ise tarihsel arka plan daha belirleyici olabilir. Önemli olan, metnin ihtiyaçlarına göre esnek davranmaktır.

Sonuç: Bir Eseri Nasıl Okuruz?

Bir eseri nasıl okuruz sorusunun tek ve değişmez bir cevabı yoktur. Bununla birlikte dikkatli gözlem, sabır, merak, bağlam bilgisi, aktif not alma ve kanıta dayalı yorum, güçlü bir okuma deneyiminin temelini oluşturur.

İyi bir okur yalnızca “Ne oldu?” diye sormaz. Aynı zamanda şu soruların cevaplarını arar:

• Neden böyle anlatıldı?
• Bu ayrıntı eserin anlamını nasıl değiştiriyor?
• Anlatıcı neyi gizliyor?
• Karakter neden bu kararı verdi?
• Yazar hangi düşünceyi sorguluyor?
• Eser insan ve toplum hakkında ne söylüyor?

Bir kitabı bitirmek, okumanın sonu değildir. Asıl süreç, metnin zihinde yeniden kurulmasıyla başlar. Eser üzerine düşünmek, tartışmak, notları gözden geçirmek ve önemli bölümlere geri dönmek, okurun hem eleştirel düşünmesini hem de estetik duyarlılığını geliştirir.

Bu nedenle bir eseri okumak, yalnızca sayfalar arasında ilerlemek değil; anlamın, duygunun ve insan deneyiminin izini sürmektir.